Як заўжды быў і застанецца для яго таямніцаю бабулін маляваны дыван, што, колькі ён сябе памятае, вісіць пры ягоным ложку. Гэта адзінае, што засталося ад бабулі, яна яго, гэты дыван маме ў пасаг намалявала. Не дыван — сон. Сярод кветак —густых півоняў ды яснавокіх рамонкаў, у нябеснай празрыстай глыбіні, не, бліжэй, тут, ля калодзежа, стаяць двое — малады вусаты казак з канём і прыгожая, танклявая дзяўчына з перакінутаю на грудзі даўгою рудаватаю касой, у малінавай, з белым карункавым каўнерыкам сукенцы... Казак нагу за нагу закруціў, і гаворыць нешта, расказвае... А дзяўчына слухае яго і чырванее. І кветкі, шыпшына, што яшчэ бліжэй, ля калодзежа, таксама, здаецца, зайшлася сорамам. Мама казала, што бабуля надта любіла шыпшыну, і ў іх пад вакном там. Дзе яны раней жылі, у Бабчыне, там у іх пад вакном таксама расла шыпшына. А яшчэ бабуля піла толькі крынічную ваду. Ля лесу была крынічка, дык яна туды шторанак, да сонца, хадзіла, мылася і вядзерца піць прыносіла... І тут ён, Мікола, у бабулю. Дасюль на вёсцы з яго ўсе пасміхаюцца, панічом дражняць. Як малы быў, што ні рабілі, не хацеў вады піць са свайго калодзежа, і цяпер яны яму брыдкая, балотам патыхае. А як малы быў, бацька яму ажно з другога канца вёскі ваду насіў, потым і сам прызвычаіўся бегаць па тую панскую ваду, чыстую, жывую, смачную.

Ля калодзежа, на дыване расла, квітнела шыпшына, а яму, колькі сябе памятае, заўжды хацелася зазірнуць у калодзеж, у той, намаляваны, і паглядзець, ці ёсць там, і якая там ёсць вада... Ды колькі не заглядаў — не відаць... Не намалявала бабуля вады... Толькі ўвесь засыпаны яркімі ружовымі кветкамі духмяны куст шыпшыны...

Вось-вось, на бабулінай магіле мусіць расці шыпшына... Калі тут, на гэтых могілках, можа яна расці. Бо дрэвы ж густыя, высокія, усё абдымаюць, накрываюць сваім ценем. І крыжы. Вакол адны крыжы. І магілы. І крыжы. Вакол адны крыжы...

Падгнілыя драўляныя, з’едзеныя іржою жалезныя, чугунныя, не простыя, з ажурнымі, каванымі промнямі, лісцем, кветкамі... яшчэ відаць, што яны былі чорнымі, а тут блакітнымі... Хоць можа гэта не кветкі, а іхнія шкілеты. На крыжах — не проста абрысы, шкілеты лісця і кветак, а вось тут шкілет сонца... Як жа ўсе гэтыя крыжы, пэўна, зайздросцяць сапраўдным кветкам і дрэвам, вось гэтым старым таполям і ліпам. Адны штогод, на пачатку лета засыпаюць магілы цёплым пухам. Вецер уздыхне і ўсчынаецца тапалёвая завея... Другія ж усё наўкола, голаў кружаць сваім мляўкім, салодкім водарам. Але галоўане, яны, гэтыя дрэвы, усё глыбей і глыбей урастаюць у зямлю і ўсё вышэй і вышэй цягнуцца ў неба. Яны жывыя, вільготныя, у іх пульсуе сок, яны адчуваюць мяккія дотыкі ветру і дажджу, яны ведаюць, што такое птушынае крыло і чалавечая далонь... Дрэвы жывыя, а яны, крыжы. Мёртвыя. Нават тыя, на якіх выкананы абрысы лісця і кветак, нават тыя, што зроблены з тых самых дрэваў. І калі іх кранаюць людзі, і калі на іх садзяцца птушкі, яны не маюць сілы адгукнуцца, яны маўчаць, яны змярцвелі назаўжды. А можа гэта закон прыроды? Усё, што зрабіў чалавек, усё да чаго ён дакранаецца сваёю рукою, ці яшчэ горш, нейкім інструментам, прыладаю, мусіць памерці? Так памерла ссечанае дрэва, і распаленае ў кузні жалеза...

— Вы нешта шукаеце?

Мікола, які ўжо з гадзіну, а можа і болей блукаў між зарослых травою магіл, пахіснутых крыжоў і помнікаў, і напружана прыглядаўся да ледзь чытэльных, змытых дажджом, з’едзеных іржою ці цвіллю прозвішчаў, рэзка павярнуўся і ніякавата павёў плячыма.

— Я мог бы вам дапамагчы, я тут усё ведаю... У мяне тут усе, пачынаючы з прадзеда, пахаваныя...

Не, Міколу ўразіў нават не сам гэты малады яшчэ чалавек — ссутулены, ці, можа, нават гарбаты, з шэрыі, пранізлівымі вачыма, вострым, падобным, як і ў яго самога, птушыным носам і бледным тварам... Шэрая ў колер вачэй берэтка, з-пад яе — даўгія, ледзь не да плячэй валасы, шэры шырокі пінжак. Рукі, нізка апушчаныя, вялікія, змазоленыя рукі. У ім было нешта ад Сярэдневечча, ад тых, таемных, прывідных сутарэнняў. Дзе блукае густое, сонечнае рэха... Міколу боллш за ўсё ўразіла тое.што гэты малады, не нашмат за яго старэйшы чалавек гаварыў па-беларуску. Тут. у сталіцы, зусім, як у вёсцы...

— Не, не, дзякуй, я сам...

Ты скажы, ажно голас займае, з непрывычкі. А па-руску адказваць няёмка, язык не паварочваецца адказваць гэтаму дзіваку па-руску. Мікола зачырванеўся, і, адвёўшы вочы, дадаў:

— Памажыце, калі можна...

Бабуліну магілу яны так і не адшукалі. Сонца садзілася. Сярод безыменных крыжоў, пад адным з якіх можа знайшла свой апошні прытулак ягоная бабуля, сярод нямых чугунных карункаў яшчэ блукалі цёплыя промні...

Такім было ягонае другое, калі лічыць мкляваны дыван першым, то такім было ягонае другое спатканне са сваёй бабуляй... І можна лічыць, што менавіта яна, бабуля, пазнаёміла яго тады, на могілках з маладым выкладчыкам педінстытуту, так-так, таго самага педінстытуту, у які ён прыехаў паступаць. Юрась Карачун быў гісторыкам. І Мікола ў тойдзень, у той вечак канчаткова вырашыў паступаць на гістарычны факультэт.

Цяпер ужо цяжка дакладна ўспомніць, пра што яны гаварылі ў той вечар. Але не, калі пастараца, усё, літаральна ўсё ўсплывае ў памяці. Як учора тое было... Як учора...

З могілак яны паехалі да Юрася. Ён дасюль так і жыве ў той самай аднапакаёўцы ў цэнтры горада. Тоўстыя сцены, высокія столі і пачуццё абсалютнай адасобленасці ад усяго свету. Ціха, як... у калодзежы...

— Мы тут жылі з мамаю, і пасля ейнае смерці я ўсё пакінуў так, як было, як было пры ёй...

Юрась сцягнуў з галавы береэтку і густыя русявыя валасы, гэтая ягоная амаль дзявочая стрыжка... Ён вельмі, надта ж быў падобны на сваю маму, якая строга, не, з енйкім глыбокім спачуваннем пазірала на іх з партрэта, што вісеў тут ж аў прыхожай, над люстэркам. Здаецца, вось-вось уздыхне...

— Яна нікуды не сыходзіла з гэтае хаты, — неяк спакойна, упэўнена дадаў Юрась, — Яна проста растала... Як снег, як паветра, арстала сярод сваіх любімых, з такою любоўю зробленых рэчаў... Вунь на абразах на покуці, вышыты ёю набожнік, крыжыкам. Чырвоным. Чорным крыжыкам, па белым, бялюткім кужалі... А там, на піяніна, пад збанком — таксама яна, шыдэлкам вязала, карункі. Быццам сняжынкі ў фортку наляцелі, нападалі і не растаюць... На канапе — посцілка, вось гэтая, у сіне-чырвоныя краты, гэта мама яшчэ ў дзявоцтве, калі на вёсцы жыла, ткала... І хаднікі-вясёлкі, таксама з вёскі. Мы дываноў ніколі не куплялі. І я цяпер толькі хаднікі пад ногі сцялю.

Мікола тады вельмі здзівіўся — у гарадской кватэры — як у вясковай хаце. Як у іх на вёсцы. Ягоная ж мама таксама ніколі ні посцілак, ні дываноў ніякіх не купляла. Трэба новыя выткаць, бацька ёй з гарышча кросны дастае... Толькі ў іх на вёсцы часцей не ў кратачкі, а ў паскі посцілкі ткуць. І ручнікі, навалочкі мама не крыжыкам, гладдзю вышывала, усё кветкамі, кветкамі. А хаднікі такія самыя — “вясёлкі”, толькі крыху ярчэйшыя... Ён, Мікола, калі малы быў, бывала, стане босы на хаднічок, ці яшчэ лепш — ляжа, вочы заплюсне і ўяўляе, што на сапраўднай вясёлцы, дзе-небудзь высока-высока ў небе адпачыве, грэецца...